Home » मराठी व्याकरण परिचय » vyanjan sandhi in marathi

vyanjan sandhi in marathi

  • by
vyanjan sandhi

vyanjan sandhi in marathi

A) प्रथम व्यंजन संधी :-

                   स्पर्श व्यंजना पैकी अनुनासिक खेरीज कोणत्याही व्यंजना पुढे कठोर व्यंजन आले असता ,त्या पहिल्या व्यंजनाच्या जागी त्याच्याच वर्गातील पहिले कठोर व्यंजन येवून संधी होते . याला ‘प्रथम व्यंजनसंधी’असे म्हणतात.

1.विपद + काल  द + क = त + क =त्क

vyanjan sandhi in marathi

B}तृतीय व्यंजन संधी :-

               पहिल्या पाच वर्गातील अनुनासिका खेरीज कोणत्याही व्यंजनापुढे आल्यास 3 + 4+ 12 स्वर आल्यास पाहिया वर्ण बद्दल व्यंजनाबद्दल त्याच्याच वर्गातील तिसरे व्यंजन येऊन संधी होते त्यास तृतीय व्यंजन संधी म्हणतात .vyanjan sandhi in marathi

1     2      3       4            अनुनासिकवर्ण

क    ख    ग      घ    ड

च    छ    ज      स    त्र

ट     ठ    ड      ढ     ण

त     थ    द      ध    न

प     फ    भ           म्र्

य     व    र       ल

श     ष    स

हं

  1. अब्ज =      अप्र् +ज

ब+ज=ब्ज     अ+प+ज

                   अ+ब+ज                 प च्या पुढे मृदू व्यंजन पं चा ब

                    अब्ज

  1. सदाचार =   सत + आचार

द+आ=दा      स+त+आ+चा+र

च+आ           स+द+आ+चा+र

                   स+दा+चा+र

                    सदाचार            त च्या पुढे आ मृदू व्यंजन त चा द

 

  1. सदानंद =     सत+आनंद

द+आ=दा        स+त+आ+नं+द

                      स+द+आ+नं+द          त च्या पुढे आ त चा द

                      सदानंद

  1. चितानंद =   चीत + आनंद

                      ची + त + आ + नं + द

 

  1. दिग्विजय=    दिक्+विजय

द+इ=दि          दि+क+व+इ+ज+य

ग+व=ग्व          दि+ग+व+र+ज+य

ग्व+इ=ग्वी         दि+ग्व+इ+ज+य

                        दिक्विजय

 

  1. षडानन =         षट + आनन

ड+आ=डा             ष+ट+आ+न+न

                            ष+ड+आ+न+न

                            ष+डा+न+न

                            षडानन

  1. सदभावना =     सद+भावना

भ+आ=भा            स+त+भ+व+ना                 त चा द

                           स+द+भ+व+ना

                            सदभावना

 

  1. भगवद्गीता =   भगवत + गीता

ग+इ=गी            भ+ग+व+त+गी+ता                 

त+आ=ता           भ+ग+व+द+गी+ता

                             भगवद्गीता

 

  1. दिंगबर =         दीक +अंबर

द+र=दि               दि+क+अ+.+ब+र

ग+.=गं                 दि+ग+अ+.+ब+र

                           दि+ग+.+ब+र

                           दिगंबर  

C}अनुनासिक संधी :

                   कोणत्याही व्यंजनापुढे अनुनासिक व्यंजन आल्यास पहिल्या व्यंजना बद्दल त्याच वर्गातील अनुनासिक व्यंजन येऊन संधी होते त्यास अनुनासिक संधी असे म्हणतात .vyanjan sandhi in marathi

  1. सन्मती =        सत + मती

न+म=न्म            स+त+म+ती

त+इ=ती             स+न+म+ती

                             सन्मती

  1. षष्मास =          षट+मास

ण+म=षष्म           ष+ट+म+आ+स

ष्म+आ=ष्मा           ष+ण+म+आ+स

म+आ=मा             ष+ष्म+आ+स

                               षष्मास

  1. जगन्नाथ=        जगत्त+नाथ

न+न=न्न             ज+ग+त्त+न+आ+थ  

vyanjan sandhi in marathi

*’त’ या व्यंजनापुढे ‘च’ ‘छ आल्यास ‘त’ बद्दल ‘च’ होतो.

*’त” या  व्यंजनापुढे ‘ज’ ‘झ’ आल्यास ‘त’ बद्दल ‘ज’होतो

*’त’ या व्यंजनापुढे ‘ट’ – ‘ठ’ आल्यास ‘त’ बद्दल ‘ट’ होतो.

*’त’ या व्यंजनापुढे ‘ल’ आल्यास ‘त’ बद्दल ‘ल’ होतो.

*’त’ या व्यंजनापुढे ‘श’ आल्यास ‘त’ बद्दल ‘च’ होतो व ‘श’ बद्दल ‘छ’ होतो.

*’म ‘ च्या पुढे स्वर आल्यास तो स्वर मागील ‘म’ मध्ये मिसळून जातो .

*’म’ च्या पुढे व्यंजन आल्यास ‘म’ बद्दल मागील अक्षरावर अनुस्वार येतो व म चा लोप होतो .vyanjan sandhi in marathi

  1. सच्चरित्र =    सत + चरित्र

च + च=च्च       स+त+च+री+त्र

र  + ई=री        स+च+च+न

                      स+च्च+री+त्र

                         सच्चरित्र

  1. सज्जन=      सत+जन

ज+ज=ज्ज      स+त+ज+न

                    स+ज्ज+न 

                        सज्जन

  • छ पूर्वी व्ह्स्व स्वर { अ+इ+उ+ऋ+लृ} आला तर त्या दोघांमध्ये च होतो.
  1.                 रन्तछाया=रत्न+छाया

त+न=ल         र+त+न+छ+या

च+छ= च्छ      र+त+न+अ+छ+आ+या

च्छ+आ= च्छा   र+त+न+अ+छ+आ+या

                        र+न्त+च्छ+आ+या

                           रन्तछाया

  1. शब्दच्छल = शब्द + छल

ब+द=ब्द        श+ब+द+छ+ल

च+छ=च्छ       श+ब+द+अ+छ+ल

द+अ=द         श+ब+द+च+छ+ल

                       श+ब्द+च्छ+ल

                           शब्दच्छल 

  • समास होताना प्रथम शब्द नकाशात असल्यास तध्दित नामसाधित शब्द आल्यास न चा लोच होतो
  1. राजाज्ञा = राजन + आज्ञा

                  राजन + आज्ञा

                  रा+ज+न+आ+ज्ञा

                  रा+ज+आ+ज्ञा

                    रा+जा+ज्ञा

                      राजाज्ञा

       

  1. प्राणीन+मात्रा = प्राणीमात्रा

राजन +गृह  = राजगृह

हस्तीन+दंत  = हस्तीदंत

vyanjan sandhi in marathi

vyanjan sandhi in marathi

edit by :-pooja Deshmukh